Σε έναν κόσμο που «καταπίνει» πληροφορίες με την ταχύτητα του scroll, η συζήτηση στο Athens Alitheia Forum για τη δημιουργική ελευθερία ανέδειξε μια πικρή αλήθεια: η γραμμή ανάμεσα στη σάτιρα που αφυπνίζει και στο fake news που δολοφονεί χαρακτήρες έχει γίνει πιο λεπτή και από τα pixel μιας οθόνης.
Όπως πολύ εύστοχα ειπώθηκε στο πάνελ, η σάτιρα οφείλει να παίζει στο «οφσάιντ». Είναι η φύση της τέχνης να προκαλεί, να υπερβάλλει και να φωτίζει την πραγματικότητα μέσα από τον παραμορφωτικό καθρέφτη του χιούμορ. Όμως, υπάρχει μια θεμελιώδης διαφορά ανάμεσα στον καλλιτέχνη που χρησιμοποιεί την υπερβολή για να ασκήσει κριτική και στον προπαγανδιστή που χρησιμοποιεί το «αστείο» για να διοχετεύσει ένα κατασκευασμένο ψέμα.
Η εμφάνιση της Τεχνητής Νοημοσύνης και των Deepfakes περιπλέκει τα πράγματα επικίνδυνα. Όταν ένα πειραγμένο βίντεο δείχνει έναν πολιτικό ή ένα δημόσιο πρόσωπο να λέει κάτι παράλογο, η δικαιολογία «ήταν απλώς σάτιρα» συχνά χρησιμοποιείται ως δούρειος ίππος για να ξεπλυθεί η παραπληροφόρηση.
Ποια είναι η άμυνά μας; Σίγουρα όχι η λογοκρισία. Αν αρχίσουμε να βάζουμε αστυνομικούς της σκέψης πάνω από τους συγγραφείς και τους κωμικούς, θα καταλήξουμε σε μια κοινωνία χωρίς πνοή. Η πραγματική άμυνα είναι η κριτική σκέψη του κοινού.
Πρέπει, ως αναγνώστες και θεατές, να μάθουμε να διακρίνουμε τον υπαινιγμό από την κατασκευή.
- Η σάτιρα μας καλεί να σκεφτούμε.
- Το fake news μας καλεί να μισήσουμε.
Η ευθύνη μετατοπίζεται πλέον σε εμάς. Πριν πατήσουμε το “share” σε ένα καυστικό ποστ, οφείλουμε να αναρωτηθούμε: «Αυτό που βλέπω είναι μια οπτική γωνία της αλήθειας ή μια προσπάθεια να αντικατασταθεί η πραγματικότητα από ένα βολικό ψέμα;» Στην εποχή της μετα-αλήθειας, ο μόνος τρόπος να παραμείνει η τέχνη ελεύθερη είναι να παραμείνει ο πολίτης υποψιασμένος. Η αλήθεια δεν κινδυνεύει από τη σάτιρα, αλλά από την ευπιστία μας.
